پاسخ « 1 » ديگرى كه داده‌اند اين است كه : جمله * ( « وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها » ) * تتمه تمثيل است و مىخواهد بفرمايد هر چند اين دو دريا كه در بعضى منافع مثل همند ، ولى در آنچه كه مقصود بالذات است ، با هم تفاوت دارند ، چون يكى از آن دو ، با چيزى آميخته شده كه آن صفاى فطرى و خلقى خود را از دست داده . مؤمن و كافر هم اين چنين هستند ، هر چند احيانا در پاره اى مكارم اخلاقى مثل همند ، مثلا هر دو داراى شجاعت و سخاوت مىشوند ، ولى در آنچه كه مقصود اصلى از خلقت آن دو است ، اختلاف دارند ، مؤمن بر آن صفاى اصلى و فطرى خود باقى است ، ولى كافر آن صفا را از دست داده . بعضى « 2 » ديگر پاسخ داده‌اند به اينكه : اصلا چه كسى گفته كه لؤلؤ و مرجان در آب شيرين توليد نمىشود ، و صرف اينكه ما آن را نديده‌ايم دليل بر عدم آن نمىشود . پس اشكال به اينكه حليه مختص به آب شور است ، از اصل ممنوع است . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : اصل ادعا كه آيه شريفه * ( « وَما يَسْتَوِي الْبَحْرانِ . . . » ) * تمثيل براى مؤمن و كافر است صحيح نيست ، بلكه اين آيه در سياق برشمردن نعمتها به منظور اثبات ربوبيت خدا است ، مانند آيه اى كه جلوتر مىفرمود : * ( « اللَّه الَّذِي أَرْسَلَ الرِّياحَ . . . » ) * ، و نيز مىفرمود : * ( « يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ . . . » ) * . پس آيه شريفه در اين مقام است كه نعمتهاى درياهاى مختلف ، و شور و شيرين را ، و منافع مشترك و مختص آنها را بيان كند ، و كارى به مؤمن و كافر ندارد ، تا آن اشكال پيش بيايد . مؤيد اين وجه اين است كه : نظير همين آيه در سوره نحل در سياق آياتى آمده كه نعمتهاى خدا را مىشمارد ، در آنجا مىفرمايد : « وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْه لَحْماً طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْه حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَتَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيه وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » « 4 » . ليكن حق مطلب اين است كه : اشكال از اصل بى مورد است ، و دو دريا در داشتن « حليه » مشتركند ، هم چنان كه كتابهايى كه در اين گونه مسائل بحث مىكنند ، وجود حليه در هر دو نوع دريا را مسلم دانسته‌اند « 5 » .

--> ( 1 و 2 و 3 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 180 . ( 4 ) خدا آن كسى است كه دريا را براى شما رام كرد تا از آن گوشت تازه بخوريد ، و زيور آلاتى در آوريد ، و بر تن خود كنيد ، و كشتيهاى غول پيكر را مىبينى كه در آن شناورند ، تا فضل خدا را بطلبيد تا شايد شكرگزار باشيد . سوره نحل ، آيه 14 . ( 5 ) از آن جمله دائرة المعارف بستانى است ، كه در ماده كلمه « صدف » گفته است : مرواريد در آب شيرين نيز توليد مىشود ، و همچنين در تحت عنوان « آمريكانا » و عنوان « بريطانيا » گفته كه : مرواريد در آبهاى شيرين نيز يافت مىشود ، و نام چند نهر شيرين را در آمريكا و اروپا و آسيا برده‌اند كه از آنها مرواريد استخراج مىشود .